Onthulling panelen neergestorte Stirling bommenwerpers bij Damwâld en Dokkum

RSS feed

Op zaterdag 5 mei 2018 zijn in Damwâld en Dokkum twee informatiepanelen onthuld ter nagedachtenis aan twee Stirling bommenwerpers die daar op 1 en 5 mei 1943 neerstortten. Eén paneel is onthuld bij De Boarken, het andere paneel aan de Pier Prinslaan te Dokkum. De onthulling werd bijgewoond door nabestaanden van de omgekomen bemanningsleden en door vertegenwoordigers van de ambassades van Canada en Engeland.

De monumenten zijn gerealiseerd door samenwerking van de werkgroep ‘Se foelen foar ús’ en de Stichting Missing Airmen Memorial Foundation (SMAMF). De SMAMF heeft de geschiedenis van de beide vliegtuigen uitgezocht via onderzoek bij de Royal Air Force en heeft contact gelegd met de betreffende nabestaanden.

Plechtigheid
Bij het gemeentehuis in Damwâld werd een plechtigheid gehouden waarbij kransen zijn gelegd door het gemeentebestuur, door de familie en door vertegenwoordigers van de ambassades. In het gemeentehuis is door de SMAMF een presentatie gehouden over het relaas van beide verongelukte toestellen.

Stirling R9263 bij De Boarken Damwâld
Aan De Boarken onder Damwâld is een paneel onthuld ter nagedachtenis aan de Stirling R9263. Deze Stirling steeg op, samen met 7 andere Stirlings en 4 Halifaxes ,van het Engelse vliegveld Oakington op 1 mei 1943. De vliegtuigen zetten koers naar het Duitse Bocholt waar belangrijke textielfabrieken zijn gevestigd voor de Duitse oorlogsindustrie. 
Deze kleinschalige luchtaanval is vooral bedoeld om te oefenen met het gebruik van H2S, een nieuw type radar waarmee gronddoelen kunnen worden geïdentificeerd. 
De operatie wordt geen succes. Vijf van de twaalf deelnemende vliegtuigen moeten door technische problemen eerder terugkeren naar de basis. 
Ook de bemanning van Stirling R9263 besluit om terug te vliegen naar Engeland, nog voordat Bocholt is bereikt.

Boven Noord-Nederland wordt de R9263 onderschept door een nachtjager van het Duitse Nachtjagdgeschwader 1, die is opgestegen vanaf het vliegveld Leeuwarden. 
Twee motoren van de Stirling worden in brand geschoten. Door het vijandelijke vuur raken zeker drie bemanningsleden dodelijk gewond.
Inwoners van 'Ikkerwâld', sinds 1971 een deel van Damwâld, zien het brandende vliegtuig overkomen vlak voor het inslaat in een weiland achter de Koarndyk. Enkele minuten na de crash vinden hevige explosies plaats door ontploffende bommen. Het toestel wordt geheel verwoest. Zes van de zeven bemanningsleden vinden de dood. Twee dagen na de crash worden de gesneuvelden begraven op het kerkhof van Akkerwoude. Bijzonder is dat onder de slachtoffers twee Canadese joden zijn, Louis Nutik en Harold Sobel. Hun graven zijn twee van de in totaal drie officiële joodse oorlogsgraven in Fryslân.

Een bemanningslid, de boordwerktuigkundige Flight-Sergeant Frederick Albert Painter, overleeft de crash. Hij weet het vliegtuig per parachute te verlaten en komt neer bij het Galgehoog onder Rinsumageast. De verwondingen aan zijn voeten zijn zo ernstig, dat Painter medische verzorging nodig heeft en om die reden niet kan onderduiken. 
Hij wordt afgeleverd bij de politiepost in Murmerwoude, waar de Duitsers hem krijgsgevangen maken. Nog tot eind oktober 1943 verblijft Painter in Duitse militaire ziekenhuizen. De rest van de oorlog brengt hij onder slechte omstandigheden in krijgsgevangenkampen door.

Stirling BF505 Pier Prinslaan Dokkum
In maart 1943 beginnen de geallieerden een groot luchtoffensief tegen de Duitse industrie. Tijdens de ‘slag om het Ruhrgebied’ werpt de Royal Air Force tienduizenden tonnen aan bommen af op steden als Essen, Gelsenkirchen, Bochum en Duisburg. In de nacht van 4 op 5 mei 1943 vliegen 596 bommenwerpers naar Dortmund, waar kolenmijnen, staalfabrieken en chemische bedrijven zijn gevestigd. Een van de vliegtuigen die aan het bombardement deelneemt is de Stirling BF505. 
Het toestel, dat behoort tot 218 ‘Goldcoast’ Squadron, stijgt op 5 mei 1943 om 22.40 uur op vanaf het Engelse vliegveld Downham Market in de omgeving van King’s Lynn. 
De geplande koers van het vliegtuig loopt over de Noordzee, via Texel naar Dortmund.
Voor de Royal Air Force verloopt de luchtaanval rampzalig. Tijdens de operatie gaan 30 bommenwerpers verloren; het hoogste verliescijfer tot dan toe. Stirling BF505 komt omstreeks half een ’s nachts boven het oosten van Fryslân in de problemen.

In de omgeving van Murmerwoude, (nu Damwâld), worden de schoten gehoord van het boordgeschut van een Messerschmitt Bf 110 van het Nachtjagdgeschwader 1, die kort daarvoor vanaf het vliegveld Leeuwarden is opgestegen. Stirling BF505 wordt hierdoor geraakt, vliegt in brand en explodeert in de lucht.
Brokstukken van de bommenwerper worden tot op een afstand van vele kilometers van Murmerwoude gevonden. De grootste delen van de romp van het vliegtuig storten neer in de Lege Miede nabij het inmiddels verdwenen ‘swart brechje’, de huidige Pier Prinslaan onder Dokkum. Bij de Murmerwoudsterweg naar Dokkum komen bommen tot ontploffing. Aan boord van de verongelukte bommenwerper zat een achtkoppige bemanning.
Vijf bemanningsleden waren op slag dood. Zij werden de volgende dag begraven op de algemene begraafplaats van Murmerwoude.

Drie vliegeniers uit de Stirling overleven de crash. Bommenrichter Philip Beck en navigator James White vallen de volgende dag in Duitse handen. De radiotelegrafist John Mitchel Jobling Smith vindt tijdelijk onderdak bij een gezin bij Tergrêft onder Wânswert.

Het verzet zorgt ervoor dat hij een vervalst persoonsbewijs krijgt. Begin juni 1943 wordt Smith in Limburg over de Belgische grens gesmokkeld. Smith is de eerste vliegenier die vanuit Fryslân probeert om het neutrale Spanje te bereiken. In Parijs loopt hij op 8 juli door verraad tegen de lamp. Net als Beck en White brengt ook Smith de rest van de oorlog in krijgsgevangenschap door.

Foto's: Nanne Nicolai

U kunt ook een filmpje van de dag bekijken via Youtube